In gesprek: uitgaan van kracht

Annette Furnemont heeft een periode van verslaving en opnames achter zich gelaten. Nu helpt ze cliënten van GGZ Noord-Holland-Noord bij hun herstel. Als (zeer ervaren) ervaringsdeskundige kent zij hun situatie. De mogelijkheid iets te betekenen voor anderen, bevorderde ook haar eigen herstel. Zij vertelt haar verhaal aan Marieke Braks, directeur Langdurige zorg bij Zorgkantoren Coöperatie VGZ.


Annette: “Voordat ik ‘ziek’ werd, deed ik maatschappelijk werk voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, vaak vanwege een verslaving of een psychiatrische uitdaging. Ik begeleidde ze naar een zinvolle dagbesteding en liefst werk. Toen mijn collega ziek werd, stond ik er alleen voor en ben ik in een burn-out geraakt. Dat heeft ervoor gezorgd dat er een soort beerput open ging. Trauma’s uit het verleden kwamen boven, die had ik weggestopt door drugs te gebruiken. Ik kreeg een dubbele diagnose – verslaafd en psychisch ziek. Toen dacht ik: ik kan niks meer, het is klaar met mij.”
Marieke: “Mag ik vragen waar je aan verslaafd was?”
Annette: “Ik heb alles gebruikt vanaf m’n 14 of 15e, maar ik kon er nog wel mee stoppen. Alleen van de cannabis kon ik echt niet meer af komen. Dat heeft mij in een neerwaartse spiraal gebracht. Maar nu gebruik ik al elf jaar niet meer. Zelfhulpgroepen hebben mij uiteindelijk het laatste zetje gegeven om niet meer te gebruiken.”
Marieke: “Daar ben je zeker enorm trots op?”
Annette: “Jazeker. Mijn werk heeft er mede voor gezorgd dat ik zo ben geworden. Mijn ervaring zet ik nu in.” Dat geeft toch hoop dat herstel wel mogelijk is.


Gereedschap en inzicht

Marieke: “Hoe is het idee ontstaan om als ervaringsdeskundigen te gaan werken?”
Annette: “De psychiater (Remmers van Veldhuizen) vroeg mij of ervaringsdeskundigheid iets voor mij was. Hij was ermee bezig om het op te zetten. Dat was in 2001. Mijn eerste reactie was: nee, het is klaar met mij. Ik was deep-down. Later bedacht ik me dat ik met mensen wilde werken. Ik was de eerste ervaringsdeskundige hier.”
Marieke: “Hoe leer je om als ervaringsdeskundige te kunnen werken?”
Annette: “Toen ik begon, heb ik wel wat cursussen gedaan, maar dat waren meer snuffelcursussen. Er werd toen nauwelijks gewerkt met ervaringsdeskundigen. Tegenwoordig zijn er veel betere opleidingen. Wij hopen dat het beroep ‘ervaringsdeskundige’ ook erkend wordt. Je leert gereedschap kennen en gebruiken. Je moet inzicht hebben en niet alles vanuit je eigen situatie willen oplossen.”
Marieke: “Hoe doe je dat?”
Annette: “Ik vertel hoe ik het zelf heb gedaan, maar ook hoe anderen werkten aan hun herstel en vraag vooral: hoe zou jij het willen aanpakken? Ik ga op de eigen kracht van mensen zitten.”
Marieke: “Ik ben diep onder de indruk van wat je doet. Je komt van ver en toch ben je daarmee in staat anderen te helpen. Dat je het aandurft.”
Annette: “Er komen wel ervaringsdeskundigen binnen voor wie het heel confronterend is. Ik geloof dat het goed is eerst een soort stage te lopen om te ervaren hoe het werk op je binnenkomt. Je kunt in de kliniek werken, in de ambulante zorg of op groepen. Het moet bij je passen.”


Hoopverlener

Marieke: “Vond je het zelf niet confronterend? Dat je denkt: zo zat ik er ook bij.”
Annette: “In het begin wel. Sommige dingen raken mij nog steeds, vooral dat wat ik zelf nog niet goed verwerkt heb. Ik word dan getriggerd, maar daar werk ik aan. Ik zie het als een cadeautje want het helpt mij verder in mijn ontwikkeling.”
Marieke: “Wil je een voorbeeld zijn voor anderen? Is dat jouw missie?”
Annette: “Ja, en ik wil dat mensen niet onnodig lang strugglen. Ik denk dat herstel sneller kan. Ik ben zelf jaren passief geweest. Ik liet de hulpverlener invullen wat ik nodig heb.”
Marieke: “Als je nu cliënten tegenkomt die in een passieve rol blijven hangen, wat doe je dan?”
Annette: “Ik kan mensen confronteren. Mensen zeggen wel eens: jij hebt er nooit zo diep ingezeten als ik. Dan vertel ik een stukje van mijn verhaal. Dat geeft toch hoop dat herstel wel mogelijk is. Ik heb wel eens de term ‘hoopverlener’ gehoord, een mooie omschrijving van wat wij doen als ervaringsdeskundige.”

Trots op wat ik bereikt heb

Marieke: ”Beetje filosofische vraag, maar hoe kijk je terug op je leven tot nu toe?”
Annette: “Het is zo gelopen. Het heeft mij een rijker mens gemaakt. Ik weet nu wat belangrijk is in mijn leven. Anders was ik in de waan van de dag doorgegaan.”
Marieke: “Wat is belangrijk voor je?”
Annette: “M’n dochter is heel belangrijk. M’n werk.”
Marieke: “Hoe kijkt zij naar jou?”
Annette: “Nu is zij heel trots op mij. Zij vond het belangrijk dat ik weer ging werken, dat was haar grootste wens. Zij zag dat ik dan gelukkig was. Het heeft wel jaren geduurd voordat zij het vertrouwen had. Als ik meer uren ging werken, vroeg ze: zou je dat wel doen, straks raak je weer in een burn-out. Alles ging trouwens om die burn-out. Mijn moeder vertelde toen anderen dat ik in een rusthuis zat.”
Marieke: “Zij benoemde niet dat je psychisch ziek was?”
Annette: “Nee, het heeft nog steeds een stigma. Ik heb geleerd dat het niet om de diagnose op zich gaat, maar om wat er met je gebeurt áls je een diagnose krijgt. Het stigma wat je krijgt – of wat je jezelf geeft. Als ik over straat liep, dacht ik dat iedereen aan mij kon zien dat ik verslaafd en psychiatrisch patiënt was. Daar hebben wij ook een rol in als ervaringsdeskundige. Door je verhaal te vertellen, haal je het stigma weg.”
Door je verhaal te vertellen, haal je het stigma weg


Gelijkwaardig

Annette: “Niet alleen door die medische bril naar mensen kijken. Dat is ook een taak van de ervaringsdeskundige. Mensen kunnen wel medicijnen en dagbesteding krijgen, maar als alles eromheen hetzelfde blijft, is herstel lastig. Er wordt ook snel vanuit een ziekte gedacht. Ik hoor nu mensen wel eens zeggen: ik ben schizofreen. Maar je hébt een ziekte, je bent niet een ziekte. Je bent wie je bent en je hebt ook kwaliteiten. Hoe ga je die weer inzetten? Daar gaat het om.”
Marieke: “Is dat wat je ook bij andere cliënten wilt brengen – dat ze vanuit hun eigen kracht gaan denken?”
Annette: ”Ja, en leren van elkaar. Als ervaringsdeskundige ben je gelijkwaardig. Je hebt hetzelfde doorgemaakt als een cliënt. Die denkt daardoor sneller: jij snapt wat ik bedoel, je hebt aan en half woord genoeg.”
Marieke: ”Zie je dat ook gebeuren, dat ze juist door jouw ervaring anders gaan denken?”
Annette: “Ja. We zijn nu bezig met het opzetten van Herstelwerkplaatsen. Hier worden allerlei mooie trainingen gegeven: herstel van klacht naar kracht. We kijken naar wat je kan doen om je goed te voelen. We werken met WRAP (Wellness Recovery Action Plan), een manier om je welbevinden te managen. Je leert triggers herkennen waardoor je je minder goed voelt, signalen op te pikken en weet wat je kunt doen om weer in je goeie doen te komen.”
Marieke: “Heb je wel eens de drive om te voorkomen dat mensen in deze situatie komen? Of moeten ze eerst tegen de muur lopen voordat je iets kunt doen?”
Annette: “Het is heel moeilijk als je het ziet gebeuren. Je probeert het onder andere door de WRAP te voorkomen. Ik zeg wel eens: ‘terugval is een cadeautje’ want je kunt er van leren. Ik denk dat ik niet zover was gekomen in mijn herstel als ik niet eerst diepe dalen heb leren kennen.”


Els van der Poel is zorginkoper bij Zorgkantoren Coöperatie VGZ in de regio Noord-Holland-Noord. Ze heeft samengewerkt met GGZ Noord-Holland-Noord om mogelijk te maken dat de inzet van Annette Furnemont en andere ervaringsdeskundigen gefinancierd kan worden. “Dat is best een uitdaging. Wij hebben er een unieke prestatieovereenkomst voor gemaakt”, vertelt ze. “Het is eigenlijk altijd vrijwilligerswerk. Tegelijk worden er wel eisen gesteld qua opleiding en training. Voor ervaringsdeskundigen zijn er goede opleidingen.“ De inzet van ervaringsdeskundigen past bij een aanpak waarbij klanten zo snel mogelijk aan hun eigen herstel werken. “Soms is een opname nodig, maar we willen uiteindelijk dat de klanten hun eigen leven weer kunnen leiden. Zo stabiel mogelijk en zoals diegene het wil. Een terugval wil je minimaliseren, leren herkennen. Daar helpen ervaringsdeskundigen heel goed bij”, vertelt Els van der Poel. “In de gezondheidspsychologie noemen ze dat ‘peer education’. Op het moment dat je iemand naast je hebt die hetzelfde heeft doorgemaakt als jij, heb je daar veel steun aan. Daarom hebben wij gezegd: wij willen in samenwerking iets moois neerzetten en dit mogelijk maken. Dat is de reden dat wij als zorgkantoor en zorgaanbieder faciliteren dat mensen gewoon weer goed kunnen meedoen om de maatschappij.” Inmiddels zijn er bij GGZ Noord-Holland-Noord zo’n dertig ervaringsdeskundigen actief.