'Ervaring inzetten, ons levenswerk'

VGZ Zorgkantoor kent nu in de Wlz een kleine groep cliënten die geestelijke gezondheidszorg (ggz) nodig heeft. Vanaf 2021 gaat dit veranderen. Mensen die hun leven lange intensieve geestelijke gezondheidszorg nodig hebben, kunnen vanaf dan toegang krijgen tot de Wlz. Lees verder over geestelijke gezondheidszorg vanuit de Wlz
Hieronder leest u het verhaal van Erik en Danilo die zelf ooit geestelijke gezondheidszorg nodig hadden. Nu zetten zij hun ervaringen in om andere cliënten te helpen.
 

Danilo Janga en Erik Blom zijn als ervaringsdeskundigen betrokken bij het project Veiligheid Kapelbuurt bij GGZ Noord-Holland-Noord. Wat is precies hun rol en hoe zijn ze daarin gegroeid?

Ervaring

‘Een ervaringsdeskundige zet zijn eigen ervaring met bijvoorbeeld verslaving of trauma in voor cliënten’, vertelt Erik. Danilo benadrukt dat je met ervaring nog niet zomaar ervaringsdeskundige bent. ‘Je doorloopt een heel proces van scholing.’ Toch begon het voor hen allebei met, zoals ze het zelf noemen, ontwrichte situaties. ‘De buren belden de politie dat er een verwarde man door de straat liep. Dat was ik’, vertelt Erik. ‘Ik was al elf dagen wakker. Ik dacht namelijk dat als ik in slaap zou vallen ik de volgende dag niet zou halen. Dat moment heeft veel in gang gezet.’ Ook Danilo heeft veel meegemaakt. ‘Beland in een politiecel, gedwongen opname binnen de psychiatrie op de crisisafdeling, weer naar een andere kliniek, daar een agressiedelict gepleegd en daarvoor in de gevangenis gezeten.’  

 

Moed

Beiden zetten ze nu hun ervaringen in om anderen te helpen. ‘Ik ben blij dat mijn troebele verleden achter me ligt, maar door mijn ervaringen sta ik waar ik nu sta in het leven’, zegt Danilo. ‘Ik kan het gebruiken om anderen te ondersteunen in hun proces.’ Erik sluit zich daarbij aan. ‘Het verleden vergeet je nooit, maar je kunt er op een gezonde manier mee omgaan zonder er boos of verdrietig over te zijn. Wij halen stukjes uit ons verleden en proberen daarmee weer een ander te ondersteunen. Het is ons levenswerk.’ Danilo vertelt dat hij nu ruim zes jaar clean en nuchter is. ‘Dat kan een cliënt de moed geven het ook te proberen.’ Erik: ‘We kennen het gevoel van hulpeloosheid. Voor je gevoel houdt echt alles op. Als ervaringsdeskundigen kunnen we laten zien dat je er ook weer uit kunt komen.’

 

(Lees verder onder de foto)

Danilo en Erik aan tafel

Bejegening

Ze werken op Kapelbuurt. Op deze kliniek van GGZ Noord-Holland-Noord luistert de zorg voor cliënten erg nauw en is de juiste bejegening heel belangrijk. Deze cliënten hebben te maken met een gevoeligheid voor psychose. ‘Iemand kan zo gevangen zitten in z’n eigen gedachten’, vertelt Erik, ‘je moet iemand dan niet overvragen. Ik weet dat het toch niet binnen komt.’ Danilo vult aan: ‘Wij laten verpleegkundig personeel zien dat hun handeling misschien niet goed kan overkomen. Als zij een cliënt gaan corrigeren, kom je in een gevarenzone. Dan kan iemand geïrriteerd raken.’ Een situatie kan dan uit de hand lopen. ‘Als een cliënt gaat schreeuwen, kan een ander ook een gevoel van onmacht krijgen: help, wat gebeurt hier?’, vertelt Erik. ‘Agressie geeft al snel een gevoel van onveiligheid.’

 

Onwetend

Als ervaringsdeskundigen zijn zij een schakel tussen cliënt en medewerker. Ze geven aan dat medewerkers het nog zo goed kunnen bedoelen, maar soms onwetend zijn hoe een cliënt een situatie beleeft. Erik geeft een concreet voorbeeld: ‘Laatst zag ik dat iemand met eten zat te morsen. De medewerker, bijvoorbeeld een verpleegkundige of een psychiater, begrijpt misschien niet dat het geen opzet is. Ik herken de situatie wel, ik zat ook een keer voor een bord en bestek en wist niet wat ik ermee moest. Als je dan tegen de cliënt zegt: hé, waar ben je mee bezig, haal je zelfvertrouwen weg, terwijl je juist zelfvertrouwen wilt opbouwen.’ 

 

Escalatie voorkomen

Ervaringsdeskundigen geven medewerkers beter zicht op wat wel en niet werkt in de communicatie met cliënten. ‘Door als ervaringsdeskundige de medewerker en de cliënt bij te staan, kun je irritaties wegnemen. Dat helpt om te voorkomen dat de situatie escaleert’, zegt Danilo. ‘Wat ik mooi vind, is dat het team heel erg open staat voor onze mening, zodat wij als ervaringsdeskundigen ook echt kunnen bijdragen aan veiligheid.’ 

 

Veiligheid van cliënten, naasten en medewerkers 

De Kapelbuurt heeft nu weer een positieve bijklank, maar dat was enkele jaren geleden wel anders. ‘Verwarde mensen, drugsgebruik, daar wilde je niet zijn als cliënt of als medewerker’, vertellen Danilo en Erik. In 2016 is het Project Veiligheid Kapelbuurt gestart. Saskia van Duin, Verpleegkundig specialist GGZ, stond aan de basis ervan. ‘We zijn we op allerlei manieren gaan nadenken hoe we de veiligheid van cliënten, hun naasten en medewerkers kunnen vergroten.’ Ook ervaringsdeskundigen Danilo en Erik hebben een rol in het project.

(lees verder onder de foto)

Portretfoto van Danilo, buiten, leunend voor een muur

Vertrouwensband

Danilo: ‘Ik probeer niet te snel in te vullen wie er voor me zit. Juist niet. Ik behandel iemand zoals ik zelf behandeld wil worden. Een persoon zonder ziektebeeld, zonder agressie. Gewoon: een persoon. Dan vertelt iemand wel wat er speelt en waar hij last van heeft.’ Iedereen heeft een verhaal, benadrukken beide ervaringsdeskundigen. ‘Als iemand dat met je wil delen is dat ontzettend prachtig’, zegt Erik. ‘Zo leer je die mensen kennen en ontstaat er een vertrouwensband. Het is supermooi om van daaruit verder te werken en kleine doelen te halen, zoals zelfstandig boodschappen doen.’

 

Kleine overwinningen

Erik is al bijna vijf jaar ervaringsdeskundige en heeft het Project Veiligheid vanaf de basis meegemaakt. ‘Ik heb zoveel mooie dingen zien ontstaan. Ik draai een groep ‘positieve activering’. Cliënten delen ervaringen en helpen elkaar. Dat is mooi om te zien.’ Hij benadrukt dat ondersteuning in kleine dingen kan zitten. ‘We helpen iemand net over een drempel om iets te ondernemen. Als je in een dip zit, ben je zo bezig om de dagen door te komen. Boodschappen doen of de deur uitgaan naar vrienden zijn dan al kleine overwinningen. Die mag je belonen met iets leuks.’ Samen leuke dingen doen kan ook belangrijk zijn bij het herstel, zegt hij. ‘Het helpt om een vertrouwensband op te bouwen.’

 

Eigen leerproces

Danilo geeft aan dat je cliënten hun eigen leerproces moet gunnen. ‘Als ik vanuit mijn eigen ervaring alles ga voorkauwen, gaat iemand mij alleen maar irritanter vinden. Je moet juist van je fouten kunnen leren.’ Als vader van vier kinderen vergelijkt hij het met opvoeden: ‘Als ik continu zeg ‘nee, niet doen’, dan zeggen mijn kinderen ‘pap, laat me het zelf doen’. Of je krijgt zelfs conflicten. Dat is in dit werk ook zo. Als ervaringsdeskundige kun je wél aangeven: die fouten heb ik ook gemaakt en zo ben ik ermee omgegaan. Dat is iets anders dan iemand alles uit handen nemen.’ Erik voegt eraan toe: ‘We maken soms ook meerdere keren dezelfde fouten, dat overkomt iedereen.’

 

(lees verder onder de foto)

 

Portretfoto van Erik buiten met gebouw en bomen op achtergrond

Resultaten

Het Project Veiligheid levert positieve resultaten op. Er is een cultuur gecreëerd waarin medewerkers bereid zijn adviezen aan te nemen van ervaringsdeskundigen. De praktijk heeft ook geleerd dat teamleiders daar openheid voor moeten creëren, anders staan ervaringsdeskundigen toch alleen. Ook durven medewerkers elkaar positief kritisch aan te spreken op elkaars gedrag en het gedrag van cliënten. Er is een methodische aanpak ontwikkeld die bruikbaar is voor alle doelgroepen binnen de ggz. Medewerkers zijn zich hierdoor meer bewust van factoren die tot escalaties kunnen leiden. Ook weten zij beter wat zij kunnen doen om conflictsituaties te verminderen of te voorkomen. Zij vertonen meer voorbeeldgedrag, signaleren sneller emotioneel gedrag dat kan ontaarden en spreken duidelijker af wie wat doet in de zorg rond een cliënt. De agressie is meetbaar afgenomen. 

 

Ervaringsdeskundigen breder inzetten

Voor de inzet van ervaringsdeskundigen en verbetering van de veiligheid heeft GGZ Noord-Holland-Noord een langlopende samenwerking met Zorgkantoren Coöperatie VGZ. Dat zorgt voor een financiële basis. Er is jaarlijks contact over resultaten. ‘We hebben veel kennis en ervaring opgedaan. Die gaan we nu instellingsbreed inzetten, ook voor andere vormen van zorg’, vertelt projectleider Saskia van Duin. ‘Ervaringsdeskundigheid, een speerpunt van GGZ Noord-Holland-Noord, kan overal van waarde zijn.’

 

Er zijn

Danilo en Erik vertellen dat ze enorm veel voldoening halen uit hun werk als ervaringsdeskundige en er graag mee doorgaan.
Danilo: ‘We zorgen voor verbinding tussen medewerker en cliënt.’ Erik: ‘Mooi woord. Verbinding.’
Als ervaringsdeskundigen begrijpen ze hoe het is om opgenomen te worden. ‘Als cliënt denk je dat je de enige bent die dit meemaakt en dat hier alles eindigt’, zegt Erik. Danilo vult aan. ‘Je denkt al snel: iedereen heeft een mening over mij en je hebt negatieve gedachten over jezelf.’ 
Erik: ‘Mensen zeggen dan dat ze er niet meer bij horen. Dat is heftig hoor. Iedereen is onderdeel van de maatschappij, maar soms voelen ze dat niet meer. Dan zijn wij er om ze te ondersteunen. Gewoon er zijn, een luisterend oor bieden, dat is dan belangrijk.’ 
Danilo knikt bedachtzaam. ‘Iedereen verdient een kans om te herstellen.’

Wil je meer weten over de aanpak en resultaten van Project Veiligheid Kapelbuurt, neem dan contact op met Saskia van Duin, Verpleegkundig specialist GGZ, s.vanduin@ggz-nhn.nl.

 

Wat kenmerkt ervaringsdeskundigen?

  • Niet-medisch taalgebruik
  • Betekenisgeving kritisch en open kunnen bezien
  • Zonder Oordeelloos luisteren
  • Wederkerige inbreng met respect voor verschil
  • Flexibel met grenzen omgaan
  • Begrip van en vertrouwen hebben in herstel
  • Begrip van en voor conflicten
  • Reflectie en introspectie
X
Om u zo goed mogelijk te helpen gebruikt vgz-zorgkantoren.nl cookies. Lees meer over ons cookiebeleid.
Nee, ik ga niet akkoord
Ja, ik ga akkoord